Het gedicht van Hans Puper: kun je gedichten eigenlijk wel vertalen?

Het vertalen van poëzie wordt vaak zeer moeilijk genoemd en soms zelfs onmogelijk. De Amerikaanse dichter Robert Frost (1874 – 1963) zei: ‘Poetry is what is lost in translation.’ Dat is sterk uitgedrukt, maar zijn uitspraak is wel begrijpelijk. Neem ‘Bitterbessie dagbreek’ van de Zuid-Afrikaanse dichter Ingrid Jonker (1933 – 1965). Het staat in de tweetalige bundel Ik herhaal je; de vertalingen zijn van Gerrit Komrij.

Jonkers gedichten zijn klankrijk en ritmisch, ze schreef beeldend en haar woordkeus is aantrekkelijk.  Dat beleef je pas echt als je de gedichten in het Afrikaans leest, want - met alle respect -  in de vertaling van Komrij gaat veel verloren. Ik citeer de eerste twee strofen van het gedicht; het volledige kunt u hier vinden.

BITTERBESSIE DAGBREEK

Bitterbessie dagbreek

bitterbessie son

’n spieël het gebreek

tussen my en hom

 

Soek ek na die grootpad

om daarlangs te draf

oral draai die paadjies

van sy woorde af

BITTERVRUCHT VAN DAGERAAD

Bittervrucht van dageraad

bittervrucht van zon

een spiegel is gebroken

tussen mij en hem

 

Wil ik langs de hoofdweg

rennend op een draf

telkens slaan er paadjes

van zijn woorden af

In het origineel zorgen de volgende elementen voor een speelsheid die tegengesteld is aan de inhoud, die daardoor des te schrijnender overkomt:

de herhaling van de medeklinkers ‘b’ en ‘s’ in combinatie met het ritme (‘Bítterbessie dágbreek / bítterbessie són)
het gekruiste rijm, samen met de afwisseling van vol- en halfrijm (‘dagbreek / gebreek’ en ‘son / hom’)

Bij Komrij vind je daar niets meer van terug. En in de tweede strofe: het tastende ‘Soek ek’ bij Jonker is veel sterker dan het wat verongelijkte ‘Wil ik’ bij Komrij. En ook het ‘oral’ (overal) past beter bij de verwarring waarin de ‘ik’ verkeert dan het ‘telkens’ bij Komrij. ‘Telkens’ is alleen maar irritant hinderlijk voor iemand die langs de hoofdweg wil draven.

Komrij was een dichter met een goede vormbeheersing; hij had daarom kunnen streven naar vertalingen die net zo rijk zijn als het origineel. Hij had zich dan wel veel vrijheden moeten veroorloven, waardoor er in feite geheel nieuwe gedichten waren ontstaan. Die keuze wordt vaak genoeg gemaakt, met meer of minder succes. In de aanpak van Komrij kan ik me wel vinden, omdat we ook beschikken over de originele gedichten.

Overigens kan proza ook zeer moeilijk te vertalen zijn. Hoe moet je in godsnaam zo’n relativerende, humoristische en tegelijkertijd diepgemeende zin van Reve vertalen? ‘Mijn grondthema – eigenlijk het thema van alle kunst – is drievuldig: het falen van de Liefde, de Eenzaamheid, (Zelf) Ouder Worden, en de Doodt, en het Zoeken naar Godt.’ Hij komt uit Brieven van een aardappeleter – en hoe moet je dat woord dan weer vertalen? Er zit een wereld achter.

Eerdere afleveringen

 

 

 

  

Foto © Jacinthe Sykora

Waarom Libris
Boekbestellingen vanaf € 15,- GRATIS thuisbezorgd.
Kies uit meer dan een miljoen artikelen, waaronder ruim 25.000 Nederlandse ebooks.
Thuis bestellen en bezorgen of afhalen en betalen in de boekhandel.
Ruim 85.000 boeken op werkdagen voor 23.00 besteld, de volgende dag bezorgd
Volg uw bestelling via Track & Trace van PostNL
Bijna 100 aangesloten kwaliteitsboekhandels.
pro-mbookslibr1 : libris